Katarakt Türleri Nelerdir? Nükleer, Kortikal ve Arka Subkapsüler Katarakt Nasıl Farklılaşır?
Katarakt, gözün doğal merceğinin saydamlığını kaybetmesi sonucu ışığın retinaya yeterince net odaklanamamasıyla ilişkili bir durumdur. Her katarakt aynı noktadan başlamaz veya aynı belirtileri oluşturmaz. Göz hekimleri merceğin hangi bölgesinin etkilendiğine göre nükleer, kortikal ve arka subkapsüler katarakt gibi tanımlar kullanır. Bu ayrım muayene bulgularını açıklamada yararlıdır; ancak bir kişide birden fazla katarakt türü aynı anda bulunabilir.
Katarakt türlerinin farkını öğrenmek, görülen her bulanıklığın neden aynı şekilde hissedilmediğini anlamaya yardımcı olur. Yine de yalnızca kişinin tarif ettiği şikâyetlerden katarakt türü belirlemek mümkün değildir. Kesin değerlendirme göz hekiminin merceği incelemesiyle yapılır.
Katarakt Türleri Hangi Özelliğe Göre Sınıflandırılır?
Yaşa bağlı kataraktlar başta olmak üzere pek çok katarakt, doğal göz merceğinin etkilenen anatomik bölümüne göre adlandırılır. Merceğin merkezi bölümü çekirdek (nükleus), onu çevreleyen katmanları korteks, arka kısmını örten yapı ise arka kapsül olarak bilinir. Arka subkapsüler katarakt kapsülün hemen önünde, arka tarafta oluşan bulanıklığı ifade eder.
Bu sınıflandırma farklı nedenlerle gelişen kataraktları da dışlamaz. İleri yaş, diyabet, bazı ilaçların uzun süreli kullanımı, göz yaralanmaları veya daha önce geçirilmiş göz ameliyatları gibi etkenler katarakt gelişimiyle ilişkili olabilir. Risk faktörü bulunması kesin katarakt gelişeceği anlamına gelmez; benzer biçimde tek bir nedene bakılarak katarakt tipi belirlenemez.
Nükleer Katarakt Nedir? Görmeyi Nasıl Etkiler?
Nükleer katarakt, göz merceğinin merkezindeki çekirdeğin zamanla sertleşmesi ve sarıdan kahverengiye doğru renk değiştirmesiyle karakterizedir. Çoğu yaşa bağlı olguda yavaş ilerleyebilir. Kişi uzaktaki nesneleri daha bulanık seçmeye, renkleri daha soluk görmeye veya gözlük numarasının değiştiğini fark etmeye başlayabilir.
Bazı kişilerde başlangıç döneminde yakın görmede geçici bir rahatlama hissedilebilir. Halk arasında “ikinci görüş” şeklinde anlatılan bu durum, merceğin kırma gücündeki değişikliklerle ilişkili olabilir; gözün iyileştiği anlamına gelmez. Özellikle uzak görmenin bozulması ve gözlük reçetesinin sık değişmesi, değerlendirme için ipucu oluşturabilir.
Nükleer kataraktın yoğunluğu ve görme üzerindeki etkisi her kişide aynı değildir. Kornea, retina veya optik sinir hastalıkları da görme sonucunu değiştirebilir. Bu nedenle görme düzeyinin tamamını yalnızca mercekteki değişime bağlamak doğru olmaz.
Kortikal Katarakt Nedir? Neden Kamaşma Yapabilir?
Kortikal katarakt, doğal merceğin merkezini çevreleyen dış tabakalarda oluşan bulanıklıklarla ilişkilidir. Muayenede bazen merceğin çevresinden merkeze doğru uzanan kama veya tekerlek teli biçiminde opasiteler görülebilir. Merceğin farklı alanlarından geçen ışık düzensiz dağıldığında parlama ve kamaşma belirginleşebilir.
Gece araç kullanırken karşıdan gelen farların rahatsız edici olması veya güçlü ışık altında görmenin zorlaşması bazı hastalarda öne çıkabilir. Ancak kamaşma yalnızca kortikal katarakta özgü değildir. Göz kuruluğu, kornea düzensizlikleri ve başka mercek değişiklikleri de benzer şikâyetler oluşturabilir.
Kortikal bulanıklıkların merceğin hangi bölümünde bulunduğu önemlidir. Çevrede başlayan bazı değişiklikler erken dönemde merkezi görmeyi sınırlı etkileyebilir; görme eksenine yaklaştığında günlük yaşam üzerindeki etkisi artabilir. Muayenede dağılımın ve ilerlemenin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Arka Subkapsüler Katarakt Nedir?
Arka subkapsüler katarakt, doğal merceğin arka kapsülünün hemen önündeki bölgede gelişen saydamlık kaybıdır. Görme ekseninin merkezinde yer aldığında küçük bir alanı etkilese bile belirgin görsel rahatsızlık oluşturabilir. Özellikle parlak ışıkta görme güçlüğü, kamaşma ve okurken zorlanma görülebilir.
Bazı kişilerde bu tür katarakt daha hızlı belirginleşebilir; ancak herkes için geçerli bir ilerleme süresi yoktur. Uzun süreli kortikosteroid kullanımı ve diyabet gibi bazı durumlarla ilişkili olabildiği bilinmektedir. Kullanılan herhangi bir ilacın kataraktla ilişkili olabileceğinden şüphelenildiğinde ilaç kendi kendine bırakılmamalı, ilgili hekimle görüşülmelidir.
Arka subkapsüler kataraktı diğer türlerden kesin olarak ayırmak için yalnızca belirtiler yeterli değildir. Biyomikroskopik muayenede merceğin arka bölümünün ayrıntılı olarak görülmesi gerekir.
Üç Katarakt Türü Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?
| Nükleer katarakt: | Merceğin merkezinde gelişir; renk değişikliği ve sertleşme ile birlikte uzak görmede bulanıklık öne çıkabilir. |
| Kortikal katarakt: | Merceğin dış katmanlarını etkiler; ışığın dağılması ve kamaşma bazı kişilerde daha belirgin olabilir. |
| Arka subkapsüler katarakt: | Merceğin arka bölümünde yer alır; merkezi bölge etkilendiğinde parlak ışıkta ve yakın işlerde görme güçlüğü oluşturabilir. |
Bu karşılaştırma, üç tipin birbirini tamamen dışladığı anlamına gelmez. Aynı gözde hem nükleer hem kortikal değişiklik bulunabilir. Hatta bir gözde birden fazla bileşen varken diğer gözde farklı bir dağılım görülebilir. Tedavi kararı yalnızca adlandırmaya değil, kişinin görme işlevine ve muayene bulgularına göre verilir.
Belirtilerden Katarakt Türü Anlaşılabilir mi?
Bulanık görme, kamaşma, renklerde soluklaşma, gece görüşünde güçlük veya gözlük numarasının değişmesi kataraktla ilişkili olabilir. Bununla birlikte bu belirtiler kesin tanı koydurmaz. Örneğin ışıklarda dağılma göz yüzeyindeki bozukluklarda; okurken zorlanma presbiyopide; görme alanında kayıp ise başka göz hastalıklarında da görülebilir.
Şikâyetin başlangıcı, tek veya iki gözü etkilemesi, ne kadar süredir devam ettiği ve günlük yaşamı ne ölçüde zorlaştırdığı muayenede önemlidir. Ani görme kaybı, belirgin ağrı veya yeni gelişen ışık çakmaları gibi durumlar sıradan katarakt ilerlemesi varsayılmamalı, gecikmeden göz değerlendirmesi yapılmalıdır.
Katarakt Muayenesinde Neler Değerlendirilir?
Hekim önce görme keskinliğini ve gerekli durumlarda gözlük numarasını ölçer. Biyomikroskop ile merceğin merkezindeki, dış tabakalarındaki ve arka bölümündeki bulanıklıkları değerlendirebilir. Bazı kişilerde göz bebeğini büyütmek, merceğin ve göz dibinin daha ayrıntılı incelenmesine yardımcı olur.
Kataraktın bulunduğu herkesin görme şikâyetinin tamamı katarakttan kaynaklanmaz. Retina, makula, kornea ve optik sinirin durumu da değerlendirilir. Gerekirse OCT gibi ek görüntüleme yöntemleriyle görmeyi etkileyen başka nedenler araştırılır. Muayene yöntemi ve test seçimi kişinin bulgularına göre belirlenir.
Katarakt Türü Ameliyat Zamanını Değiştirir mi?
Kataraktın türü ve yoğunluğu cerrahi planlamada dikkate alınır; ancak tek başına otomatik bir ameliyat zamanı belirlemez. Kişi okuma, araç kullanma, çalışma veya günlük işlerini sürdürmede güçlük çekiyorsa, gözlük değişimiyle yeterli iyileşme sağlanamıyorsa ya da katarakt gözün diğer bölümlerinin muayenesini engelliyorsa ameliyat değerlendirilebilir.
Katarakt ameliyatında saydamlığını kaybeden doğal mercek çıkarılarak yerine yapay göz içi lens yerleştirilir. Lens seçimi ve operasyonun ayrıntıları kornea, astigmatizma, retina sağlığı ve kişinin görme ihtiyaçlarıyla birlikte ele alınır. Ameliyatın sonucunu her mesafede gözlüksüz kusursuz görme şeklinde garanti etmek doğru değildir. Genel bilgiler için Katarakt Tedavisi ve Katarakt Cerrahisi sayfaları incelenebilir.
Katarakt Takip Edilirken Nelere Dikkat Edilmeli?
Belirtiler hafifse hekim düzenli kontrol önerebilir. Gözlük numarasının güncellenmesi, ortam ışığının iyileştirilmesi ve kamaşmayı azaltmaya yönelik önlemler bazı günlük etkinlikleri kolaylaştırabilir. Ancak bunlar merceğin saydamlığını geri getirmez. Kataraktı ortadan kaldıran rutin bir damla tedavisi bulunmamaktadır.
Kontrol aralığı, görmenin etkilenme düzeyi, kataraktın ilerlemesi ve diğer göz hastalıklarına göre değişir. Ani ve belirgin görme azalması, şiddetli ağrı veya gözde yeni gelişen başka uyarıcı belirtiler olduğunda rutin kontrol günü beklenmemelidir.
Sonuç
Nükleer, kortikal ve arka subkapsüler katarakt, doğal göz merceğinin farklı bölgelerindeki bulanıklıkları tarif eder. Belirtiler ve ilerleme seyri değişebilse de bu türleri yalnızca şikâyetlere bakarak ayırt etmek mümkün değildir. Aynı kişide birden fazla tür bir arada bulunabilir; tedavi gerekliliği göz muayenesi, görme düzeyi ve günlük yaşamın etkilenmesiyle birlikte belirlenir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, takip ve tedavi kararları hastayı muayene eden göz hekimi tarafından belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Nükleer katarakt ile kortikal kataraktın farkı nedir?
Nükleer katarakt doğal göz merceğinin merkezindeki sertleşme ve renk değişikliğiyle, kortikal katarakt ise merceğin dış tabakalarındaki ışınsal bulanıklıklarla ilişkilidir. Görmeyi etkileme biçimi, bulanıklığın yerine ve düzeyine göre değişebilir.
Arka subkapsüler katarakt daha hızlı ilerler mi?
Bu tür bazı kişilerde diğer türlerden daha hızlı belirginleşebilir. Özellikle görme eksenini etkilediğinde erken dönemde kamaşma ve yakın görme güçlüğü yapabilir. Her hasta için kesin ilerleme süresi söylenemez.
Bir gözde birden fazla katarakt türü olabilir mi?
Evet. Merceğin merkezi, dış tabakaları ve arka bölümü aynı gözde farklı derecelerde etkilenebilir. Muayenede baskın katarakt tipi ve görme üzerindeki toplam etkisi birlikte değerlendirilir.
Katarakt türü ameliyatın zorunlu olduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Ameliyat kararı yalnızca katarakt tipine göre verilmez. Görme keskinliği, kamaşma, günlük yaşamın etkilenmesi, eşlik eden göz hastalıkları ve hastanın ihtiyaçları dikkate alınır.
Katarakt damlayla veya gözlükle tamamen düzelir mi?
Gözlük değişimi ve aydınlatma düzenlemesi bazı yakınmaları azaltabilir ancak mercekteki saydamlık kaybını gidermez. Kataraktı ortadan kaldırdığı kanıtlanmış rutin bir göz damlası yoktur; cerrahi gerekliliği hekim belirler.