Hangi Göz Belirtileri Gecikmeden Değerlendirilmelidir?
Gözde kızarıklık, batma, sulanma veya kısa süreli bulanıklık sık görülebilir ve her zaman acil bir hastalık anlamına gelmez. Buna karşılık bazı belirtiler retina, optik sinir, kornea, göz içi basıncı veya göz damarlarını etkileyen ve görmeyi tehdit edebilen durumların ilk işareti olabilir. Bu belirtilerde birkaç gün beklemek yerine hızlı değerlendirme önem taşır.
Acil veya hızlı değerlendirme gereksinimi yalnızca şikâyetin şiddetine göre belirlenmez. Ani başlangıç, görmede yeni kayıp, tek gözde belirgin değişiklik, travma veya kimyasal temas öyküsü ve ameliyat sonrası beklenmeyen kötüleşme önemli uyarı özellikleridir.
Ani Görme Kaybı veya Belirgin Görme Azalması
Bir gözde veya iki gözde aniden ortaya çıkan, daha önce olmayan görme kaybı gecikmeden değerlendirilmelidir. Görme tamamen kaybolmak zorunda değildir; görüntünün bir bölümünün eksilmesi, aniden belirgin bulanıklaşması veya merkezi görmenin bozulması da önemlidir.
Ani ve ağrısız görme kaybı retina damar tıkanıklıkları, retina dekolmanı veya optik sinirle ilişkili sorunlarda görülebilir. Ağrının olmaması durumun önemsiz olduğu anlamına gelmez. Özellikle neden açıklanamıyorsa aynı gün içinde göz hastalıkları veya acil sağlık değerlendirmesi gerekir.
Yeni Uçuşmalar, Işık Çakmaları ve Perde Hissi
Göz önünde birkaç küçük uçuşan nokta uzun süredir bulunabilir ve çoğu zaman ciddi bir probleme işaret etmez. Ancak kısa sürede çok sayıda yeni uçuşma ortaya çıkması, ışık çakmaları başlaması veya görme alanında koyu bir perde ya da gölge fark edilmesi retina yırtığı ve retina dekolmanı açısından uyarıcıdır.
Retina dekolmanı tıbbi bir acildir ve kalıcı görme kaybına yol açabilir. Bu nedenle özellikle belirtiler yeni başladıysa ve görme alanında kayıp eşlik ediyorsa rutin muayene tarihi beklenmemelidir.
Şiddetli Göz Ağrısı, Kızarıklık ve Bulantı
Şiddetli göz ağrısı ve belirgin kızarıklığa bulanık görme, ışıkların çevresinde renkli halkalar, baş ağrısı, bulantı veya kusma eşlik ediyorsa akut açı kapanması glokomu gibi acil bir durum düşünülebilir. Bu tabloda göz içi basıncı kısa sürede belirgin şekilde yükselebilir.
Benzer belirtiler başka ciddi göz hastalıklarında da görülebileceği için kişinin kendi kendine damla kullanarak beklemesi uygun değildir. Özellikle görme de etkilenmişse aynı gün göz değerlendirmesi gerekir.
Kimyasal Madde Teması
Temizlik ürünü, çamaşır suyu, kireç, çimento, asit veya alkali özellikte başka bir kimyasalın göze teması acil durumdur. İlk yapılması gereken, sağlık kuruluşuna ulaşmayı beklemeden gözü bol miktarda temiz su veya uygun yıkama sıvısıyla yıkamaktır.
Yıkama mümkün olduğunca erken başlatılmalıdır. Kontakt lens varsa kolayca çıkıyorsa çıkarılabilir; ancak gözü ovuşturmak, karşıt bir kimyasalla nötralize etmeye çalışmak veya muayeneyi beklemek doğru değildir. Yıkamanın ardından acil göz değerlendirmesi gerekir.
Göz Travması veya Göze Saplanan Cisim
Göze sert bir darbe, kesici-delici yaralanma veya göz içine yabancı cisim saplanması görmeyi tehdit edebilir. Travma sonrasında görmede azalma, kanama, göz bebeğinde şekil değişikliği, şiddetli ağrı, çift görme veya göz hareketlerinde kısıtlılık varsa acil değerlendirme gerekir.
Göze saplanmış bir cisim çıkarılmaya çalışılmamalı, göz üzerine baskı uygulanmamalı ve göz ovuşturulmamalıdır. Açık göz yaralanmasından şüpheleniliyorsa bölgeye basınç uygulamadan korunması ve acil sağlık hizmetine başvurulması gerekir.
Kontakt Lens Kullananlarda Ağrılı Kırmızı Göz
Kontakt lens kullanan bir kişide yeni başlayan belirgin göz ağrısı, kızarıklık, ışığa hassasiyet, akıntı veya görme azalması kornea enfeksiyonu açısından önem taşır. Bakteriyel keratit ve kornea ülseri kısa sürede ilerleyebileceği için değerlendirme geciktirilmemelidir.
Lens çıkarılmalı ve hekim değerlendirmesi yapılana kadar tekrar takılmamalıdır. Daha önce başka bir nedenle verilmiş antibiyotikli veya kortizonlu göz damlalarının kendi kendine başlanması uygun değildir.
Ameliyat Sonrası Ağrı ve Görme Azalması
Katarakt, retina, glokom, lazer veya göz kapağı ameliyatlarından sonra beklenen yakınmalar yapılan işleme göre değişir. Buna karşılık giderek artan veya şiddetli ağrı, ani ya da belirgin görme azalması, yoğun kızarıklık, akıntı veya hızla artan şişlik normal iyileşme sürecinin dışında olabilir.
Özellikle göz içi cerrahilerinden sonra enfeksiyon gibi nadir fakat ciddi komplikasyonlar hızlı tedavi gerektirebilir. Bu nedenle ameliyat sonrası verilen uyarı belirtileri ve iletişim talimatlarına uyulmalıdır.
Ani Başlayan Çift Görme
Yeni başlayan çift görme, özellikle daha önce hiç yokken aniden ortaya çıkmışsa değerlendirme gerektirir. Göz hareketlerini yöneten sinirlerde veya kaslarda sorun, tiroit göz hastalığı, travma veya nörolojik nedenler çift görmeye yol açabilir.
Çift görmeye yüzde-kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu, denge kaybı, şiddetli yeni baş ağrısı, göz kapağında ani düşme veya pupillerde belirgin farklılık gibi nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa acil sağlık değerlendirmesi gerekir.
Göz Çevresinde Hızlı Şişme, Ateş ve Göz Hareketlerinde Ağrı
Özellikle çocuklarda veya sinüzit öyküsü olan kişilerde göz çevresinde hızla artan şişlik, ateş, göz hareketleriyle ağrı, gözün öne doğru çıkması veya görmede azalma orbital enfeksiyon açısından ciddi olabilir. Bu tablo basit göz kapağı şişliğinden farklıdır ve acil değerlendirme gerektirir.
Göz çevresindeki her şişlik orbital enfeksiyon anlamına gelmez; ancak ateş, görme değişikliği veya göz hareketlerinde ağrı varsa beklemek uygun değildir.
Hangi Belirtiler Genellikle Acil Değildir?
Uzun süredir değişmeden devam eden hafif göz kuruluğu, aralıklı kaşıntı, mevsimsel alerji belirtileri veya yıllardır aynı kalan birkaç uçuşan nokta çoğu zaman acil değildir. Yine de belirtiler kalıcıysa veya günlük yaşamı etkiliyorsa planlı göz muayenesi yapılabilir.
Buradaki temel fark yeni ve hızlı değişimdir. Daha önce var olan bir şikâyetin aniden belirginleşmesi, görmeye etki etmeye başlaması veya ağrı ve nörolojik bulgularla birlikte görülmesi değerlendirme önceliğini değiştirir.
Ne Zaman Acil Servise, Ne Zaman Göz Hekimine Başvurulmalıdır?
Kimyasal yaralanma, ciddi travma, ani görme kaybı, görme alanında perde, şiddetli ağrılı kırmızı göz veya nörolojik belirtilerle birlikte görme değişikliği gibi durumlarda en hızlı ulaşılabilen acil sağlık veya göz hizmetine başvurulmalıdır. Beklemek ya da yalnızca telefonla öneri almak yeterli olmayabilir.
Daha hafif fakat yeni ve açıklanamayan belirtilerde de kısa sürede göz muayenesi planlanmalıdır. Belirtinin aciliyetinden emin olunamıyorsa özellikle görme etkilenmişse daha erken değerlendirme tercih edilir.
Sonuç
Gözdeki her kızarıklık veya batma acil bir durumu göstermez. Ancak ani görme kaybı, yeni ve yoğun uçuşmalar, ışık çakmaları, görme alanında perde veya gölge, şiddetli göz ağrısı ve kızarıklık, kimyasal temas, ciddi travma ve ameliyat sonrası görme azalması gecikmeden değerlendirilmesi gereken belirtiler arasındadır.
Yeni başlayan çift görme veya göz belirtilerine konuşma bozukluğu, güçsüzlük, denge kaybı gibi nörolojik bulguların eşlik etmesi de acil değerlendirme gerektirebilir. Özellikle görme aniden değiştiğinde, ağrının olmaması güven verici kabul edilmemelidir.
Sık Sorulan Sorular
Ani görme kaybı neden acil değerlendirilmelidir?
Ani ve açıklanamayan görme kaybı retina, optik sinir, göz damarları veya nörolojik sistemle ilişkili ciddi bir sorunun belirtisi olabilir. Ağrı olmasa bile beklenmemeli ve gecikmeden göz veya acil sağlık değerlendirmesi yapılmalıdır.
Yeni başlayan uçuşmalar ve ışık çakmaları ne zaman önemlidir?
Birden çok yeni uçuşma, ani ışık çakmaları veya bunlara görme alanında perde, gölge ya da görme azalmasının eşlik etmesi retina yırtığı veya dekolmanı açısından acil değerlendirme gerektirir.
Şiddetli göz ağrısı ve kızarıklık acil midir?
Özellikle görme azalması, ışık çevresinde renkli halkalar, baş ağrısı, bulantı veya kusmanın eşlik ettiği şiddetli göz ağrısı ve kızarıklık akut açı kapanması gibi acil durumlarda görülebilir. Aynı gün değerlendirme gerekir.
Göze kimyasal madde kaçarsa önce ne yapılmalıdır?
Gözü hemen bol miktarda temiz su veya uygun yıkama sıvısıyla yıkamak gerekir. Yıkama tıbbi değerlendirmeyi beklememelidir. Ardından acil göz değerlendirmesi yapılmalıdır. Gözü ovuşturmak veya kimyasalı nötralize etmeye çalışmak uygun değildir.
Göz ameliyatından sonra hangi belirtiler gecikmeden bildirilmelidir?
Ameliyat sonrasında beklenenden belirgin veya artan ağrı, ani ya da hızlı görme azalması, belirgin kızarıklık, akıntı veya hızla artan şişlik gelişirse ameliyatı yapan ekiple gecikmeden iletişime geçilmelidir.